Een vrije religieus

Broeder Damiaan
foto door Marja Hakkoer

Al sinds mijn puberteit leef ik met een gevoel voor een diepere, liefdevolle werkelijkheid onder die van alledag. Dat is sindsdien de belangrijkste bron van mijn handelen en denken. Een bron die mij waardevoller is dan welke vorm van bezit of status dan ook. Toegang tot die bron van diepte en liefde geeft voor mij het leven betekenis.

Gaandeweg heb ik geleerd dat je de toegang tot die bron moet organiseren, vormgeven en steeds opnieuw opzoeken. Simpelweg omdat die bron van diepte en liefde in de ruis van alledag gemakkelijk verloren gaat en het normale contact tussen mensen overstijgt.

Religies zijn voor mij structuren die door mensen zijn opgezet om je met die bron te verbinden. Ze doen dat aan de hand van verhalen, symbolen, rituelen en grote voorbeelden. Ik geloof in hun werking, maar niet in hun universele waarheid als geopenbaard door God of als een kosmische wet. Om met Harry Kuitert te spreken: “Alle waarheid van boven, komt van beneden.” Is van mensenhand dus, om chocola te maken van een verbijsterende werkelijkheid.

Dit confronteert me met een leegte in mijn dagelijks leven: hoe geef ik vorm aan mijn toegang tot die diepere werkelijkheid voorbij de oppervlakkigheid van alledag, maar ook voorbij de mythe of overgeleverde waarheid uit een traditie? Ik heb behoefte aan passende taal, symbolen en rituelen om mijn spiritualiteit – de ervaring van die bron van diepte en liefde – tot uitdrukking te brengen, te koesteren en de centrale plaats te geven die ze voor mijn gevoel verdient. Een plaats die mij gelukkig maakt.

Na jaren zoeken, vinden en weer verliezen, heb ik besloten een klooster-experiment te beginnen om me daarbij behulpzaam te zijn. Hierbinnen maak ik als een ‘vrije religieus’ ruimte voor mijn spiritualiteit. Los van een religie, vrij van de markt. Met woord en daad betrokken bij natuur en samenleving.

Met als persoonlijke opdracht: een broeder van het Leven zijn.
Damiaan

Veel gestelde vragen

Waarom een kloosterorde?

Een kloosterorde organiseert een levensstijl die gericht is op waar het leven ten diepste om gaat. Dat gebeurt via een regelmaat van meditatie of gebed en een omgeving met richtingwijzers naar inkeer en harmonie. Een klooster vormt in feite een mini-orde binnen de veel grotere ordening van de samenleving. Een orde met een meer bezielde manier van leven dan die in de samenleving dominant is.

Ik wil helpen zoeken naar een nieuwe kloosterorde los van bestaande religieuze tradities. Ik heb respect voor de creativiteit van die tradities, maar voel me niet thuis in hun verhalen over bovennatuurlijke krachten of geopenbaarde kosmische wetten. Ik vermoed dat ik niet de enige ben. Door dit klooster-experiment te beginnen, hoop ik uiteindelijk anderen tegen te komen met vergelijkbare stijl en spiritualiteit om samen verder te bouwen.

Waaruit bestaat je spiritualiteit?

Spiritualiteit gaat over wat je ten diepste beroert en beweegt. Mijn heftigste spirituele ervaringen had ik na momenten van pijn en mislukking, en na het lezen van wetenschappelijke boeken over het ontstaan en de evolutie van het leven en het heelal. Het waren ervaringen van verbondenheid met de enorme diepte van tijd en ruimte. Als religieus probeer ik mijn leven op die verbondenheid te richten en er vanuit te leven.

Wanneer ik naar die verbondenheid handel, gebeurt voor mijn gevoel “God”, liefde.

Wat geloof je nu eigenlijk?

“Alle waarheid van boven komt van beneden” – Harry Kuitert

Alle “Goddelijke” of kosmische “Waarheden” zijn voor mij menselijke projecties op het mysterie van het bestaan. Ik geloof dat die projecties betekenisvol zijn. Ze komen voort uit een legitiem verlangen om te begrijpen waarom en waaruit we zijn ontstaan. Uit een verlangen om ons met die bron te verbinden. Dat verlangen heb ik ook en religieuze tradities bieden mij een schat aan ervaring waarvan ik graag leer. Daar waar aanhangers binnen of buiten religieuze tradities hun projecties als “de Waarheid” claimen, haak ik echter af.

Voor begrip van het mysterie van het bestaan kijk ik naar de wetenschappen. Ook zij werken met feilbare verhalen over de werkelijkheid, maar dit gebeurt in een systeem met zelfcorrigerend vermogen en toetsing. De projecties worden bij regelmaat aangepast. Tot die tijd geloof ik in de zwaartekracht. Ik geloof in de evolutie. Ik geloof in het bestaan van miljarden sterren. Ik geloof in de creatieve kracht waardoor dit hele wonder is ontstaan en verder gaat. Ik geloof dat we op de ontvouwing van dat wonder invloed uit kunnen oefenen.

Waarom gebruik je nog steeds het woord “God”?

Ik noem de ontzagwekkende, maar mysterieuze creatieve kracht die ons bestaan mogelijk maakt en draagt “God”. Dat is voor mij geen kracht met wie we kunnen communiceren, die naar ons luistert of over ons waakt. De kracht die het heelal maakte en bij elkaar houdt, is voor ons als mens te groot om te kunnen doorgronden. We zijn onderdeel van die kracht en al doende en denkend leren we steeds beter hoe ze werkt. Dat inzicht heeft de mens tot de baas van de planeet gemaakt. Maar nog steeds snappen we niet wat die kracht nu is.

Tegen dat mysterie zeg ik u. Haar noem ik “God.” En omdat ze alles maakte en draagt en zonder oordeel laat gebeuren, is ze voor mij ook liefde.

Wat is je stip op de horizon?

De stip op de horizon is een kleinschalige orde van vrije religieuzen die samen een ‘heilige’ ruimte onderhouden en openstellen voor publiek. Heilig in de zin van ‘heel’: een plek waar rust en harmonie is en verbondenheid met de rest van de natuur. Een plek waar mensen op adem kunnen komen of stil kunnen vallen, of contact zoeken met de creatieve kracht waaruit alles is ontstaan en verder gaat.

We leven samen in een huis met elk een eenvoudige privé ruimte, of op een stuk land verspreid in zelfstandige, eenvoudige hutten. De orde is zelfvoorzienend met eigen inkomsten van de kloosterlingen en van donaties. Vanuit het klooster worden concrete activiteiten georganiseerd ten dienste van het algemene belang van natuur en samenleving.

Heb je een plan van aanpak?

Er bestaat geen handleiding voor het stichten van een kloosterorde, dus ik bevind me in een creatief proces. Hierbij maak ik gebruik van de lessen voor ritueel ontwerp die ik heb geleerd van de grondlegger van het vak Rituele Studies: Ronald L. Grimes. In mijn optiek zijn kloosterordes namelijk in de eerste plaats een samenstel van rituelen.

Alle rituelen zijn ooit een keer ontstaan en in de loop der tijd gegroeid en veranderd op basis van ervaringen. Wie een nieuw ritueel wil ontwerpen, doet er goed aan tijd en plaats in te ruimen voor een proces van ideevorming en experiment. Vanuit de bureautafel zal het niet lukken. Vandaar dat ik begin met een klooster-experiment. Ik heb ideeën en verlangens en een wil om daarmee te experimenteren. Niet meer, maar ook niet minder. Hiervoor heb ik een studio in Amsterdam ingericht als kloostercel en deze website gebouwd.

Grimes adviseert ook om bij de ontwikkeling van rituelen samenwerking te zoeken met mensen die anders denken en voelen dan jij. Zo kom je tot een ritueel dat breder verstaanbaar is. Ik zocht o.a. samenwerking met de kunstenaars en Huub en Adelheid Kortekaas, van wie ik hun icoon Vogel mag gebruiken. Een volgende stap is samenwerking met muzikanten en ritueel begeleiders voor het ontwikkelen van een ‘liturgie van het leven.’ Dat zijn teksten en muziek die ik bij mijn gebeds- en meditatieritme gebruik om me te verbinden met het wonder van het bestaan.

Duur van dit solo experiment: t/m einde 2023. Wanneer ik tevreden ben met de resultaten, zoek ik samenwerking met andere vrije religieuzen voor een gezamenlijk klooster-experiment. Ik kan me voorstellen dat we dan niet meteen gaan samenwerken, maar vanuit onze eigen ‘cel’ eerst samen een tempel ‘heilige’ plaats onderhouden. Heilig in de zin van heel, goed, juist, kloppend.

Wat betekent dat symbool “Vogel” precies?

Hoewel veel mensen er een embryo in zien, heet het symbool “Vogel”. Het kunstenaarsduo dat het heeft ontworpen – Huub en Adelheid Kortekaas – noemt het een ikoon. Een ikoon is een presentatie van het heilige met als doel het heilige er ook in te laten ontstaan.

Huub en Adelheid Kortekaas maken al meer dan 50 jaar kunst samen. Ze willen helpen bij het ingang zetten van een nieuwe renaissance van de mens, waarbij de mens mede verantwoordelijkheid neemt voor de schepping. Dat ondersteun ik van harte.

Meer over Huub en Adelheid Kortekaas

Vogel Broeder Damiaan

“Moge de komende mede broeders zich herkennen in de ikoon van de Vogel. Dat haar vleugels hen meenemen in de vervulling van het grote wonder van de kosmische reis van Tijd en Ruimte vanuit het hier nu op de planeet Aarde.”

Huub en Adelheid Kortekaas

Heeft je orde al een leefregel?

Veel kloosterordes hebben een leefregel om duidelijk te maken waar de orde voor staat en wat de leden met elkaar gemeenschappelijk hebben en onderhouden. Voor het opstellen van zo’n orde wil ik de tijd nemen in deze experimenteerfase.

Ethisch ga ik in ieder geval uit van een paar basisregels als:

– eerlijkheid: niet stelen, liegen, geen misbruik van vertrouwen,
– vriendelijkheid: de ander goed gezind zijn en je eigen lijf en geest goed verzorgen,
– verbinding: concrete inzet voor natuur en samenleving.

Ben je celibatair?

Seksualiteit beschouw ik als een privé zaak, maar ook als ondergeschikt aan het spirituele leven in de orde. De eerste relatie is die met “God”, de spirit of hoe je het ook noemt.

Vrije religieuzen in de orde die ik voor ogen heb, onderhouden onderling geen seksuele relatie. Het klooster zelf is een ruimte waar seksuele aantrekkelijkheid niet telt. Eventuele intieme relaties zijn iets voor buiten het klooster, in de vrije tijd, los van de identiteit als religieus.

Wat bedoel je precies met ‘vrije religieus’?

Met vrije religieus probeer ik duidelijk te maken dat het klooster-experiment los van een religieuze traditie is en ook los van de markt. Ik ontwikkel het experiment niet om een product te ontwikkelen waarmee ik me als zelfstandige in de markt zet. Mijn doel is een manier van leven te ontwikkelen.

Mijn eindbeeld is een klooster-orde los van een religie en vrij van de markt waar mensen kosteloos tot rust kunnen komen, een plaats van rust en harmonie, verbonden met de natuur van waaruit projecten worden geïnitieerd ten dienste van het algemeen belang. De orde onderhoudt zich met inkomsten via werk door de broeders en zusters en met donaties. Wanneer mensen het nut zien van de orde zullen ze deze in stand helpen houden. In die wederzijdse, niet-commerciële verhouding ontstaat een broeder- en zusterschap in ruimere zin.

De term ‘vrije religieus’ leerde ik van de briljante essays van Jan Oegema in Trouw. Hij zelf vindt de term aanmatigend – alsof bv. christenen niet vrij zijn – maar in die betekenis gebruik ik het niet.

Kan ik al toetreden tot de kloosterorde?

In deze experimentfase tot eind 2023 blijf ik de enige broeder. Daarmee hou ik de vrijheid om goed te luisteren naar mijn gevoel en ervaringen onderweg zonder te verzanden in eindeloze vergaderingen. Ik sta wel open voor feedback.

Als het idee steviger staat, kijk ik uit naar samenwerking met anderen. Ik zal dat voorzichtig doen, vanuit de dan stabielere basis van mijn experiment. Ik zal bij de ander zoeken naar vergelijkbare stabiliteit en een harmoniërende levensstijl om met geduld en overzicht en op eigen kracht samen verder te bouwen aan de nieuwe kloosterorde.

Wat is eigenlijk het verschil tussen een orde en een commune?

Communes werden vanaf de jaren 60 opgezet als alternatief van het als kleinburgerlijk beschouwde gezin. Communes wilden experimenteren met nieuwe man vrouw verhoudingen en andersoortige seksuele relaties. De kloosterorde waar ik me thuis zou voelen, past niet in die lijn en is eerder een hedendaagse variant van eeuwenoude kloosterordes uit de christelijke en boeddhistische traditie. Die ordes zijn een bron van inspiratie en schat aan ervaring over hoe een monastieke levensstijl vorm gegeven kan worden en wat daarbij de mogelijkheden en moeilijkheden zijn.

Je zou het toekomstige eindbeeld van de orde wellicht wel kunnen zien als een woongroep van mensen over meerdere generaties waarbij de band met elkaar gevormd door een gedeelde spirituele levensstijl.

Wat is je achtergrond?

In 1973 ben ik als Damiaan Messing geboren in het Nederlandse Brabant. Daar ben ik katholiek opgevoed, maar mijn puberteit speelde zich af in een snel seculariserende samenleving; een trend waar ik bijna als vanzelfsprekend aan mee deed.

Als puber ervaarde ik gevoelens van uitsluiting op basis van oppervlakkige, uiterlijke kenmerken. Ik zag dat anderen om me heen leden onder hetzelfde mechanisme. Toen ik merkte dat ik die anderen tot steun kon zijn, voelde ik liefde en een vorm van roeping: ik wilde iets vanuit die liefde doen aan de pijn die ik zelf had gevoeld en bij anderen zag.

Uiteindelijk kwam ik tot de conclusie dat het mechanisme van uitsluiting onderdeel is van ons materiële bestaan als sociale dieren. Het genie van religie en spiritualiteit is voor mij dat ze troost en inspiratie biedt los van het materiële bestaan. Ze kan een bron van liefde zijn zolang de beoefenaars haar niet als de “Waarheid” zien (dan dreigt geweld).

Ik heb een masterdiploma politicologie en een bachelor religiewetenschappen. Ik werkte o.a. als freelance speechschrijver in Den Haag, als docent Academische Vaardigheden in Nijmegen, als eigenaar van Scriptieklasje scriptiebegeleiding en als pionier van de Walk of Wisdom, een seculiere pelgrimsroute. Ook schreef ik een periode op Doeka.nl.

Van 2009 tot eind 2010 maakte ik als part-time lekenbroeder deel uit van een kloosterexperiment van de Nederlandse kapucijnen in Velp (NB). De kapucijnen waren en zijn aan het uitsterven in dit land; ze hoopten hun geestelijk en materieel erfgoed over te dragen aan leken. In ons experiment leefden een aantal van die leken en kapucijnen samen in het monumentale Emmausklooster.

Van 2012 tot en met 2021 verbleef ik enkele kortere, maar ook langere periodes in de kloosters van de boeddhistische Thaise bosmonniken in Engeland. Met name in Chithurst Buddhist Monastery in Sussex. Hier heb ik serieus onderzocht of het bestaan als monnik bij mij paste, om uiteindelijk tot de conclusie te komen dat dit niet zo was.